Сұхбаттар

Сұхбаттар

Қабдеш Жұмаділовті жұртшылыққа таныстырып жату – үлкен әбестік болады. Қазақтың сыртта қалған жарты тағдырын ұлттық жанайқай дәрежесіне көтерген жазушының романдарын оқымаған адам кем де кем шығар. Қабекең Мемлекеттік сыйлықтың иегері, халық жазушысы. ­ Сіз "аргы бетте" туып-өскен жазушысыз. Ата-журтқа оралған соң, шығармашылық жолыңыз қалай қалыптасты? Қысым жасау, қудалау, кемсіту болды ма? ­ Мен Шыңжанда өмірге келдім. Сонда гимназияда оқыдым. Алғашқы өлең-әңгімелерім жергілікті жердің газет-журналдарында жарық көріп тұрды. 1956­жыл үкімет жолдамасымен Алматыға келіп, университетте екі жыл оқып қайтқанмын... Содан не керек,…
   – Қабдеш аға, сіз белгілі роман-дилогияңызды «Соңғы көш» деп атап едіңіз. Сол өзіңіз сүреттеген тұста елге оралған соңғы лек осы көшудің ақыры болар деп ойладыңыз ба?    – Жалпы, бұл сұрақ менің алдымнан бірнеше рет кездесті. Ана жылы, Монғолиядағы көш басталған кезде, сол елден келген әдебиетші жігіттер сәлемдесе келіп, осы сұрақты қойды: «Қабеке, баяғы 60-шы жылдардағы қазақтың көшін «соңғы көш» деп едіңіз, енді, мына біздің көшті не деп айтасыз?» – деп еді. Мен айттым: «шырағым-ау, қазақтың көші бір жылда…
-         Қабдеш аға, сұхбатымызды қазіргі күндегі ең өзекті, ұлтымыз бен мемлекетіміз үшін кезек күттірмес мәселеден бастасақ. Ақорданың қалауымен біз Ресеймен одаққа кірдік. Кремльмен одақтың қатері туралы жиі айтасыз, ендігі күніміз не болмақ? Біз бұдан былай өзімізді тәуелсіз ел деп санай аламыз ба? -         Еуразиялық Одақ туралы әңгіме шықпастан бұрын Кеден Одағы құрылды. Қарсылығымызды қанша айтқанымызбен, оған да тосқауыл бола алмадық. Қоғам болып, оның ішінде оппозиция өкілдері, зиялы қауым бірігіп, Еуразиялық одаққа да барынша қарсылық танытуға тырысып бақтық. Сәуір айында Антиеуразиялық…
- Сіз бір сөзіңізде «Сараң қатынның қолынан шыққандай сыздықтатып береді» деп телеарналардың эфир кестесінде ұлттық бояуы қанық дүниелерді аз беруін сынға алған едіңіз. Жалпы, телеарналардағы рухани кеңістік туралы не айтасыз? - Теледидар біздің өміріміздің бөлінбес бір бөлшегіне айналды. Біз баяғыда қағазға көп тесілетінбіз. Түнде кітап оқып, күндіз жазу жазатын едік. Қазір оған көз де, денсаулық та шыдамайды. Сондықтан оқысам да, жазсам да қағазға күндіз қараймын. Кештерде көбінесе теледидарды ермек ететін болдым. Теледидар сенің рухани қажеттілігіңді өтеуі тиіс. Керек десеңіз, ермек.…
– «Жас Алаш» газеті Қажығұмар туралы, Қажығұмардың тағдыры туралы дөңгелек үстел өткізді. Дөңгелек үстелге Өзіңіз де қатысып, пікіріңізді айттыңыз. Бірақ, Қытайдан келген екі қазақ жазушысы осы деңгелек үстелге қатысудан бас тартты. Былай карасаңыз, екеуі де – тәп-тәуір жазушы. Шығармаларында да, баспасөзде жарияланып жүрген материалдарында да ұдайы елдік мәселені сөз етеді. Қажығұмардың мәселесі – нағыз елдік мәселе ғой. Әрі-беріден соң, ұлттық намысқа келіп тірелетін мәселе емес пе? Әлгі екі жазушының қашқан себебі – «олардың ана жақтағы туысқандарына», яғни Қытайда тұрып жатқан…
Соңғы кездері Қазақстан Жазушылар одағының жұмысы мен оның басшылығына қатысты көңіл көншітпес әңгімелер айтылып жүр. Газетіміздің өткен санында белгілі қаламгер Софы Сматаев та осы ораймен біраз әңгіме қозғаған еді. Ал өткен аптада болған Қазақстан Жазушылар одағының пленумы осы ретте біраз жайттің жөн-жосығын айтқандай болды. Біз енді жазушылар ордасы төңірегіндегі сан-саққа жүгірген әңгімені тарқата түсу үшін Қазақстанның халық жазушысы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Қабдеш Жұмаділовты сөзге тарттық. —     Құрметті Қабеке, әңгімеңізді кешегі өткен пленумнан бастасақ, негізінен, ол Нұрсұлтан Назарбаевтың халыққа Жолдауын талдауға…
Өз елінде өлу арманы еді - Қабдеш аға, Шәуешектегі жазушы ағаңыз Қажығұмар Шабданұлының алдынан жарылқасын. Қажекеңнің қазасына байланысты, қазақта көңіл айтуға тұратын екі адам болса, соның бірі ciз деп білеміз... - Оның рас. Марқұмның жатқан жері жаннат, иманы саламат болсын!.. - Өмір бойы «жазадан» көз ашпаған қаламгердің Қытайдағы «қылмысы» түсінікті. Ал елге оралсам деп, президент Назарбаевқа eкi рет етегі жасқа толып хат жазды. Жауабын ести алмай кетті, марқұм. Қарт қаламгерді соншама сарғайтатындай, оның Қазақстанда қандай қылмысы бар еді? - Қажығұмар…
Бет 2 -дан 4