Мақалалар

Мақалалар

«Ит үреді, керуен көшеді». Жол бойы көрінген бұралқыға бұрыла берсең, жүрісің өнди ме? Сол оймен таяуда «Ана тілі» апталығында («Ана тілі» 18-мамыр, 2006) жарияланған Жәди Шәкен дегеннің мен туралы шатпағына көңіл аудармай қоя салғым келіп бір оқталдым да, «бұл қалай» деп жауап күтіп отырған оқырман қауымға қысқаша түсінік беруді жөн көрдім.          Газет мақаланың атын «Халық жазушысы халыққа не деп ақталады» деп барынша айқайлатып қойыпты. «Аяқ астынан не боп қалды» деп оқып көрсек, іші толған ұсақ-түйек, мүңкіген, борсыған бірдеңелер. Сол…
Естелік-­эссе Екі түрлі заманда өмір сүріп, екі түрлі дәуірді бастан кешкен адам оларды бір­бірімен салыстырмай тұра алмайды. Көп жасаған тәжірибелі адамның жаңа қоғамның артықшылығын да, кемшілігін де тез тани қоятыны содан. Ғұмырының көп бөлігін қауымдасқан, ұжымдасқан елде өткізген мына біздер үшін, ақшаға табынған, бас пайданы көздеген өзімшіл, жекешіл қоғамның көп тәртіп­қағидасы түсініксіз болып, ішке қонбай тұратыны да рас. Мәселен, «бидайдың баратын жері – диірмен» дегендей, кеңестік дәуірде жариялануға тиісті әдеби­ғылыми еңбектер орталық баспаға келіп түйісетін. Біз әдебиетке ат басын тіреген…
Шекарадан небәрі жиырма шақырымдай жерге орналасқан Шәуешек шаһарына Совет одағының, қала берсе Қазақстанның ықпалы өте күшті болды. Бұл қаланың екі ел арасындағы сауда-саттықты дамытуға қосқан үлесі өз алдына, саяси-әлеуметтік, мәдениет саласында да көрші елдің тигізген әсері айтарлықтай. Басқасын былай қойғанда, Совет өкіметінен қуғын көрген «Алаш» қайраткерлері, тағы басқа ұлтжанды азаматтар ең алдымен Шәуешекке барып тұрақтады ғой. Олар онда жәй барған жоқ, сол елдің санасын оятқан, қолдарына бір-бір шырақ ұстап барды. Бәлкім, соның шарапаты болар, басқа аймақтарға қарағанда, Шәуешек жастарының оқуға,…
Естелік-эссе Ғабдылхақ туралы ойласам, туған ел, өскен жер, күні кеше құлын-тайдай ойнақ салған балалық шағым еске түседі. Кең көсілген Сібеті даласында, Арқарлы мен Үштөбеде шимандай сыңсып отыратын қалың ауылдар келеді көз алдыма. Тарбағатай тауына көтерілсең: Ақирек, Қаражал, Бөкенбай жайлаулары, Қайрақты мен Ойжайлау, Бола жайлау шығады алдыңнан. Ойға түссең: Абдыра мен Қараүңгір аңғары, Боздақ даласы мен сағым ойнаған Саржиек, естен кетпес Ергейті мен Еміл, содан ары шалқыған Шағантоғай мен Барлыққа дейін бұл күнде жат қолында қалған байтақ өлкеге жеті зәңгі (болыс)…
(Ер Жәнібектің 300 жылдық тойы кезінде Қалбатауда өткен ғылыми коконференцияда сөйленген сөз) Осындай мүшелтойлар кезінде кейбіреулер: «біздің қазақта батыр қандай көп» десіп таңғалады. Отан тарихынан хабары аздау адамға, сырттай қарағанда, солай көріндуі де ғажап емес. Ал тарихқа тереңірек үңілсеңіз, қазақтың батыр болмасқа лажы қалмағанын байқайсыз. Айнала-анталаған жау: орысы, шүршіті, жоңғары, қоқаны, қырғызы... толып жатыр. Егер тұлпар мініп, ту алған сол батыр бабаларымыз болмаса, жер көлемі жағынан дүниеде тоғызыншы орын алатын қазақтың байтақ даласын ашкөз жаулардан кім қорғап қалар еді? Қазақты бүгінге…
1.Голощекин – ғайыптан біздің тарихымызға қосылған, қазақтың бақытсыздығына, қайғысына, қасіретіне себепші болған, қолы қанды, жолы зарлы адам. 1925 жылы қыркүйекте Қазақстанға келгенде 50 жаста екен. Бұрыннан келе жатқан большевик. Ресейдегі Қазан төңкерісіне белсене қатысқан. Кейін сол большевиктердің Орталық комитетінің мүшесі болған. Тәжірибелі солшыл. Ресейдің соңғы патшасы Николайды бала-шағасымен, аспаз, дәрігерлерімен қоса бірде-бір куәгер қалдырмай атып тастаған. Оларды дұрыстап та көмбей, барлығын шахтаға тастаған. Арада 70 жыл өткенде, Кеңес үкіметі ыдырағаннан кейін орыстардың өздері коммунистерден азаттық алып, өз патшасының сүйектерін шахтадан…
Бұл күнде зымыран заман өзгерістері біздің қиялымыздан әлдеқайда ұшқыр боп шыққаны әркімге де аян болса керек. Бір сәт өткенді еске түсірелікші: осыдан небәрі он шақты жыл бұрын тәуелсіздік жайында сөз қозғау былай тұрсын, тіпті ол туралы қиялдаудың өзі қорқынышты емес пе еді. Алатау орнынан қозғалып, құласа құлап кетер, әй, бірақ жарты әлемді жайлаған КСРО мен коммунистік партия ешқашан мызғымайтын шығар деп ойлайтынбыз. Әйтсе де, бұл дүниеде мәңгілік ештеңе жоқ екен. Міне, күні жеткенде әлемдегі ең соңғы, ең құдыретті империя да…
Бет 2 -дан 4