Мақалалар

Мақалалар

Бұрын қонысымыз шалғай, өрісіміз бөлек болғандықтан, осы бертінге дейін Тұрсынхан ағамен (менен екі жас үлкен-ді) қоян-қолтық араласқан жоқ едік. Ол кісімен етене таныс болғаным - олар Алматыға көшіп келгеннен кейінгі он-он бес жылдың айналасы. Сол біліспей өткен жылдардың есесін қайырғандай, кейінгі кезде өте жиі араластық. Өзара сыйлас, пікірлес, дәмдес болдық. Біздің басымызды қосқан - қасиетіңнен айналайын ата-баба аруағы. Біз Тұрсынхан ағамен Сыр бойындағы Төлегетай бабаның кесенесін салған кезде, әр каладағы қолбасы Қабанбайдың ескерткіші ашылғанда жұп жазбай бірге жүрдік. Республикалық Қабанбай…
1. Ақыштың бөртесі Өткен өмірді еске алғанда ең алдымен сан түрлі адамдар көз алдыңнан өтеді. Олардың да бәрі емес, әрине, ерекше тұлғалар, қайталанбайтын айрықша мінездер. Ол адамдардың бірталайы менің «Таңғажайып дүние» атты ғұмырнамалық романымда таңбаланыпты. Бұлардан басқа образға, көркем бейнеге айналып кеткендері қаншама. Осы жолы менің есіме адамдар ғана емес, кілең тұлпар текті қазанаттар түсіп отыр. «Ер қанаты – ат» дейді қазақ. Рас сөз. Көшпенділер өмірінде жылқы мен қазақты ажырату мүмкін емес. Жазушы Асқар Сүлейменов жылқы десе ішкен асын жерге…
(Белгілі қоғам қайраткері, ұлтын сүйген азамат Жағда Бабалықов 90 жаста)          Бұл күнде жасы тоқсанға толып отырған Жәкеңнің – Жағда Бабалықовтың бастан кешкен өмір белестеріне қарап отырсаңыз, осынау ұзақ та, мазмұнды жылдар бір-ақ мақсатқа – ұлт азаттығы жолындағы күреске арналған екен. Жағда ерте қанаттанды, күрес жолына да ерте түсті. Олай болатыны, ол өскен орта, уақыт, заман ағымы саналы азаматты күреске итермеледі.          Жағданың тәрбие алып ұшқан ұясы – Тарбағатай аймағы, Шәуешек қаласы. Өткен ғасырдың 30-жылдарына келгенде, Шәуешек – Қытай мен Ресей…
(Жазушы Қапан Сатыбалдының туғанына 80 жыл) Қай ықылым заманда да ақындардың тағдыры оңай болмаған. Соның ішінде, әсіресе, Сталин заманында өмір сүрген ақындардың көрген күнін құдай басқа бермей-ақ қойсын. Сол тұстағы өнер адамдарын еске алсам, менің көз алдыма үнемі қапаста тұрған бұлбұл елестейді. Тоты құсша, үйретілген сөздерді айтуың керек. Өзгеше үн шығарсаң барар жерің белгілі. Мезгілсіз шақырған тауықтай басың шабылады. Өткен жылы, Жамбылдың 150 жылдық мүшел тойы қарсаңында «Ана тілі» газетінде жарияланған бір дерекке көзім түсіп, жағамды ұстадым. Сенесіз бе, 1937-1938…
Қазір не көп – баспа көп, одан шығып жатқан кітаптарда есеп жоқ. Бәрін оқып үлгіре алмайсың. Ал, осы бір кітапты бірден қолға алып, оқып шығуыма тақырыбы түрткі болды. Авторы – әдеби ортаға бейтаныс Ғалым Нөкішұлы. Кітаптың аты – «Жүз тайлақ» атанған Бәтіш сұлу. Деректі хикаят. Соны көргенде-ақ, ми қатпарындағы ақпараттар белгі бере бастады. Ең алдымен таблода «Жүз тайлақ» деген жазу жарқ етті. Одан ары 1916-жылғы көтеріліс, Мұхтар Әуезовтың «Түнгі сарын» пьесасы... Пьеса мен мына деректі хикаятта бірдей «Жүз тайлақ» атанып…
Таяуда Алматыдағы № 12 гимназия ұжымынан тойға шақырған хат келді. «Мектебіміздің 90 жылдық мерейтойының қадірлі қонағы болыңыз» депті әлгі хатта. Мерейтой салтанаты 28-қараша күні сағат бесте, М.Әуезов атындағы драма театрындаөтеді екен. Міне, қызық! «Таңғажайып бұл қалай хат» дегендей, ештемеге түсінбей, аң-таң қылып мен отырмын. Мені таңғалдырған – мектептің тойы емес, «90 жылдық» деген тарихи дата. «Бұл қалай болғаны? Той жасағалы жатқан мектеп – баяғы өзіміз аштырған 12-мектеп пе, әлде басқа бір оқу орны ма? Біз аштырған мектепке биыл небәрі 45…
Эссе-этюдтер топтамасы - І - Қытайдың дәнішпан ойшылы Күңзы (Конфуций) осыдан аттай 25 ғасыр бұрын: «Бір адамды екі қайтара сынаудың қажеті жоқ. Себебі, адам табиғаты өзгермейді. Адамды неше қайта сынауға уақыт жоқ, өмір қысқа» деген екен. Сол сөздің көңіліме қонғаны сонша, соңғы жылдары мен осы қағиданы ұстанумен келемін. Жас ұлғая келе менің өз тәжірибем де Күңзы өсиетінің ақиқаттығын сан рет растады. Кейде адамды бағалау үшін, оның бір ауыз сөзі де жетіп жатыр. Турашыл ма, жалтақ па, өзімшіл ме, көпшіл ме,…
Бет 3 -дан 4